19/5/09

Τα "άπαρτα" κάστρα της Ιστορίας

Του Γιώργου Μαργαρίτη

24-12-2006

Τα χρόνια τα παλιά, όταν η πολιτική ήταν περισσότερο "θρησκευτική", οι άνθρωποι είχαν έναν ακαταμάχητο τρόπο να εξορκίζουν το "ενοχλητικό", το ανεπιθύμητο παρόν και να επικαλούνται το επιθυμητό μέλλον. Μέσα από τελετές, μέσα από αφηγήσεις, αναιρούσαν τον τρέχοντα χρόνο και μεταφέρονταν στις υποδειγματικές στιγμές, πίσω στις αφετηρίες της ύπαρξής τους, στις αφετηρίες της κοινωνικής και πολιτικής τους ταυτότητας. Στα χρόνια τα δικά μας, αυτή η διαδικασία λειτουργεί στο υποσυνείδητο της πολιτικής. Οι τελετουργίες των επετείων επαναλαμβάνονται επίμονα σε ετήσια βάση αποδεικνύοντας την ταυτότητα του έθνους αλλά και όλων των συλλογικοτήτων που το συναποτελούν. "Θυμόμαστε" το κοινό παρελθόν, αναπαράγουμε τις κρίσιμες, τις παραδειγματικές στιγμές του αφηγηματικά --έστω και τηλεοπτικά εδώ που βρισκόμαστε-- μέσα από μια αέναη "κάθαρση" που αποτινάσσει την σκόνη της ιστορίας από το πρωταρχικό γεγονός της δημιουργίας και αποδίδει το έθνος, τις συλλογικότητες, τα πολιτικά κινήματα ή τις ποδοσφαιρικές ομάδες --στον τρέχοντα Παναθηναϊκό, λόγου χάρη, πρέπει να το κάνουν συχνά αυτό-- "καθαρό" σε μια νέα αφετηρία, σε μια αναγέννηση των αξιών, των όρων, των ιδιοτήτων, των προθέσεων, των οραμάτων, των πρακτικών που το συγκροτούν. Η Αριστερά, κομμουνιστική η μη, δεν περιφρόνησε αυτήν την τελετουργία με την ιστορία και τον χρόνο. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε; Δύναμη ριζοσπαστική και καινοτόμα, χρειάζεται τη συνεχή αναβάπτιση των περί του μέλλοντος εξαγγελιών της σε τακτικές αναγωγές στο παρελθόν, στις αφετηρίες, στην ιστορία της. *** Η ιστορία της Αριστεράς έχει πολλά να διηγηθεί, ιδιαίτερα στην κομμουνιστική εκδοχή της. Μέσα στα σαράντα πρώτα χρόνια της ύπαρξής της στο πολιτικό προσκήνιο της Ευρώπης και του κόσμου, το πολιτικό, κοινωνικό και ιδεολογικό αυτό ρεύμα μπορεί να επικαλεστεί τα παρακάτω σπουδαία: στα 1917 έδωσε τη μαγική συνταγή για να τελειώσει ένας πόλεμος που δεν εύρισκε κανείς τον τρόπο να τον τελειώσει -- ο Πρώτος Παγκόσμιος. Στα αμέσως επόμενα χρόνια απέδειξε ότι διάδοχη κατάσταση των αναχρονιστικών αυτοκρατοριών δεν θα ήταν υποχρεωτικά οι αλληλοσυγκρουόμενοι εθνικισμοί, ο κόσμος των μειονοτήτων, των εθνικών καθάρσεων, της προσφυγιάς, των διωγμών και του μίσους. Απέδειξε ότι οι άνθρωποι μπορούν να προκρίνουν τα κοινωνικά κεφάλαια της ζωής τους, να λύσουν το από αιώνων "δαμόκλειο" πρόβλημα της Γης, να δώσουν αξία στην εργασία τους, να πάψουν να αλληλοσκοτώνονται στο όνομα του όποιου "αλυτρωτισμού" και της εκάστοτε "μεγάλης ιδέας". Στη συνέχεια, διέγνωσε από την αρχή τον κίνδυνο του φασισμού και του ναζισμού και πολέμησε την άνοδό τους σε καιρούς που όλοι ανεξαιρέτως οι αστοί πολιτικοί και ιθύνοντες ένοιωσαν να γοητεύονται από τις σειρήνες τους. Στη συνέχεια, όταν οι ναζί στο όνομα της αντικομμουνιστικής σταυροφορίας τους (η προσυπογραφή του "Συμφώνου Αντι-Κομιντέρν" ήταν το ποιοτικό κριτήριο για τη συμμετοχή στην Άξονα) βύθισαν τον κόσμο στον πόλεμο, στη φρίκη και στο αίμα, πάλι οι κομμουνιστές, είτε ως Σοβιετική Ένωση, είτε ως Αντίσταση, συνέτριψαν αυτό τον κόσμο των "φυλετικά καθαρών", απαξίωσαν και μετά κατεδάφισαν την "Νέα Ευρώπη" τους. Μετά τον πόλεμο με τη μετρημένη πολιτική τους απέφυγαν να σωρεύσουν νέα ερείπια στην ήδη ερειπωμένη Ευρώπη, όπως ήθελαν μερικοί από τους τότε μονομερώς κατέχοντες τα πυρηνικά όπλα, και θεμελίωσαν την ειρηνική περίοδο την οποία ακόμα απολαμβάνουμε. Στα τέσσερα σημεία των οριζόντων, οι κόκκινες σημαίες βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή των απελευθερωτικών κινημάτων που σώριασαν σε ερείπια το αποικιακό σύστημα, δίνοντας ελευθερία και υπόσταση σε χώρες και λαούς. Στην Ελλάδα ο κομμουνισμός πρωτοστάτησε στην φοβερή περίοδο του 1940. Δύο φορές ξεκινώντας από το μηδέν, από το τίποτα, αφουγκράστηκε τις ανάγκες και τις διαθέσεις της κοινωνίας - ή, αν θέλετε, μεγάλων τμημάτων της. Από το τίποτα --κυριολεκτικά-- κατασκεύασε στρατούς και κρατικές δομές, οργάνωσε πλήθη ανθρώπων, συνέβαλε αποφασιστικά στην απονομιμοποίηση των ναζί και των εγχώριων συνεργατών τους, εκπαίδευσε το λαό και εκπαιδεύτηκε από αυτόν. Μάτωσε τους Γερμανούς κατακτητές πολύ περισσότερο απ' ό,τι τους μάτωσαν οι τακτικοί στρατοί, οδήγησε τη Μεγάλη Βρετανία στην πρώτη της ήττα στον μεταπολεμικό κόσμο. Την υποχρέωσε στην πρώτη της αναδίπλωση στα 1946, στην πρώτη εγκατάλειψη χώρας που ως τότε η Αυτοκρατορία τη θεωρούσε δικό της κτήμα. Και άλλα πολλά, πολύ γνωστά στους αναγνώστες αυτής της εφημερίδας. Καλό είναι να τα υπενθυμίζουμε αυτά στις εποχές που ζούμε. Φυσικά, όλα αυτά δεν έγιναν από στρατιές αγγέλων. Οι τελευταίοι θα αλλάξουν τον κόσμο μόνο στη Δευτέρα Παρουσία όπου πάλι, κατά τας Γραφάς, η συμπεριφορά τους κάθε άλλο παρά κόσμια θα είναι! Ο κομμουνισμός έφτιαξε ό,τι έφτιαξε μέσα σε κλίμα μίσους και εχθρότητας, σε συνθήκες διαρκούς εναντίον του πολέμου. Στον πόλεμο κανείς δεν μπορεί να είναι ευγενικός. Η επίμονη φιλολογία, από τον καιρό της Ρωσικής Επανάστασης, περί εγκληματικής φύσης του κομμουνισμού που προκάλεσε εκατόμβες νεκρών (οι αριθμοί που προβάλλονταν κατασκευασμένοι μέσα στην υστερία, αριθμοί ξεπερνούσαν πάντοτε τα όρια της λογικής) ανήκει μάλλον στον χώρο του "ψυχολογικού πολέμου" παρά στην ιστορική πραγματικότητα. *** Τα παραπάνω αυτονόητα και επίκαιρα και σημαντικά είναι στην εποχή μας. Δεν πρόκειται μόνο για την επιδρομή των καλυβοευανθομαρατζίδηδων ενάντια στην ιστορία της Αριστεράς στη χώρα μας, επιδρομή που αναπαλαιώνει στη χειρότερη συνήθως εκδοχή τους όλα τα αντικομμουνιστικά τεχνάσματα, επιχειρήματα και εφευρήματα του παρελθόντος. Η ελληνική εκδοχή είναι μάλλον άτεχνη σε σχέση με όσα ξετυλίγονται σχετικά στον υπόλοιπο κόσμο. Από τη Μαύρη Βίβλο του κομμουνισμού μέχρι το "ξαναγράψιμο" της ιστορίας του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου από τον Άντονυ Μπήβορ --τον ίδιο που "απέδειξε" ότι η μάχη του Στάλιγκραντ ήταν εμφύλιος πόλεμος, εξέγερση ενάντια στο τυραννικό καθεστώς του Στάλιν (!!!)-- η σχετική φιλολογία καλά κρατεί, φθάνοντας εσχάτως μέχρι την ανοικτή εξύμνηση των υπερασπιστών της Ευρώπης ενάντια στην ασιατική βαρβαρότητα των μπολσεβίκων. Το ζητούμενο δεν είναι η καταδίκη ανθρώπων και πραγμάτων που έχουν από καιρό πεθάνει. Το ζητούμενο είναι η αποενοχοποίηση της τρέχουσας βαρβαρότητας, του νεοφιλελευθερισμού της ανισότητας, των πολέμων, της εκμετάλλευσης, της καταλήστευσης, του χάους. Διά της "ιστορίας", έτσι όπως την κατασκευάζουν, οι τρέχουσες συντηρητικές πολιτικές και οι αναμενόμενες ολοκληρώσεις τους θέλουν να φαίνονται πολιτικές αγίων μπροστά σ’ ένα παρελθόν όπου κυριαρχούσε το μεγάλο έγκλημα της αμφισβήτησης και της επανάστασης. Η ιστορία κακοποιείται και ακυρώνεται για λόγους πολύ πολιτικούς, πολύ συγκεκριμένους, πολύ συντηρητικούς και απάνθρωπους. *** Σε αυτό τον κόσμο της απορρυθμιστικής μεταρρύθμισης, ο αγώνας για την ιστορία είναι αγώνας καίρια πολιτικός. Αυτό το αυτονόητο που το καταλαβαίνουν πολύ καλά οι καθορίζοντες τα πράγματα αυτού του κόσμου -γι' αυτό και επενδύουν τόσα όσα επενδύουν στο ζήτημα αυτό-- δεν δείχνουν να το αντιλαμβάνονται πολλοί μέσα στην ίδια την Αριστερά. Στο όνομα της "πολιτικής ορθότητας" --μην τυχόν και χάσουμε επαφή με την τρέχουσα εξουσία και τις ανησυχίες της δηλαδή-- δείχνουν ενοχλημένοι όταν επετειακά υπενθυμίζεται η ιστορία του Δημοκρατικού Στρατού. Το πρόσχημα τώρα είναι το ΚΚΕ και οι εκδηλώσεις που οργάνωσε για τα εξηντάχρονα του ΔΣΕ. Πρόσχημα, μόνο γιατί τα συμφραζόμενα προδίδουν μία πιο συγκροτημένη στάση. Τι ήταν ο εμφύλιος πόλεμος για έναν αρθρογράφο της Κυριακάτικης Αυγής; Δύο ελληνικοί στρατοί που "μακελεύτηκαν μεταξύ τους". Έτσι απλά! Αποφάσισαν ένθεν και ένθεν κάποιοι φιλόδοξοι παράξενοι, ανάξιοι ηγέτες, να βάλουν τον κόσμο να αλληλομακελεύεται... Υπήρχε κανένα πρόβλημα πέρα από την σταλινική επιμονή και μονομέρεια του Ζαχαριάδη; Δεν φαίνεται να υπήρχε... Εκατό ως εκατό είκοσι χιλιάδες άτομα στρατεύθηκαν στις γραμμές του ΔΣΕ και πολέμησαν για τρία χρόνια, ενίοτε με αξιοσημείωτη επιτυχία, ενάντια στην απέναντι πλευρά --πολιτική και κοινωνική και αυτή, ολότελα διαφορετικών επιλογών και προδιαγραφών όμως, γι' αυτό και έγινε πόλεμος-- με μετόπισθεν την ισχύ της Βρετανίας και των ΗΠΑ. Πού βρέθηκαν αυτοί που πολέμησαν; Υποχρεωτικά πήγαν, τους στράτευσε μήπως διά της βίας η ΟΠΛΑ; Ή μήπως η κοινωνία είχε πρόβλημα και το ΚΚΕ απλώς το διαχειρίστηκε -ενεπλάκη σε αυτό, για να θυμίσω τον Φίλιππο Ηλιού; Αν την ξεχάσουμε αυτή την υπόθεση του ΔΣΕ, αν ξεχάσουμε τον πόλεμο που έδωσε ένα τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, τότε παραδίδουμε τα όπλα της σημερινής Αριστεράς, καταθέτουμε τα επιχειρήματά της στα πόδια του εχθρού, την ακυρώνουμε. "Πολιτικά σωστοί" εντάσσουμε την αριστερή μας παρέμβαση στους "μεταρρρυθμιστές" της "απορρύθμισης" και διακηρύσουμε μαζί με τους λοιπούς αναθεωρητές της ιστορίας ότι οι λαοί βλακωδώς αντιστάθηκαν στους ισχυρούς, όπου και όπως αντιστάθηκαν. Ευχαριστώ, δεν θα πάρω. Η προάσπιση της ιστορίας σήμερα, η προάσπιση της ιστορίας της Αριστεράς, η υπόμνηση των αγώνων της --συνήθως άκαρπων, πάντοτε καταλυτικών-- αποτελεί καίριο πολιτικό ζήτημα. Η ιστορία δεν τελείωσε, όσο κι αν βιάζονται οι αφελείς να την τελειώσουν.
Ο Γιώργος Μαργαρίτης διδάσκει σύγχρονη Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης